Aşılama Nedir Nasıl Yapılır

Nedeni bilinmeyen kısırlık vakalarında, doğal yollarla bebek sahibi olamayan genç çiftlerde gerçekleştirilen ilk uygulama aşılamadır. Aşılama erkekten alınan spermin, kadının vajinasına bırakılması şeklinde uygulanan bir yöntemdir.

Bebek sahibi olmada güçlük çeken ve 1 yıl korunmasız ilişkiye rağmen gebe kalamayan çiftlerde kısırlık problemi söz konusu olabilir. Bu problemin araştırılmasında ilk aşama, erkekte sperm analizi, kadında hormon tetkikleri ve rahim filmidir. Bu tetkiklerin hepsinin normal çıktığı ve altta yatan bir problemin bulunamadığı genç hastalarda aşılama ilk uygulama olmalı.

Aşılama kabaca tanımlanacak olursa, spermleri, kadın üreme sistemi içine, cinsel ilişki dışında herhangi bir yöntemle bırakma işlemidir. Tarihi belki de insanlık kadar eski olmakla birlikte modern anlamda ilk kez 1900’lerin başında hayvanlarda uygulandı. Veteriner hekimlik uygulamalarında çok eskiden beri kullanılan bir tekniktir. İntraservikal (ICI) ve intrauterin (IUI) olmak üzere 2 tip aşılama vardır.

İntraservikal inseminasyonda (ICI), taze ve hiçbir muameleden geçmemiş meni, enjektör ya da özel kanül yardımıyla rahim ağzına ya da vajinaya bırakılır. İntrauterin inseminasyonda (IUI), ise sperm yıkaması etkiyi artırır. Yıkanmış yani bir takım kimyasal maddeler ile muamele edilmiş meni yine özel kanüller ve enjektörler yardımıyla direkt olarak rahim içine verilir. Her iki uygulama türü de ağrı veren işlemler değildir.

Aşılamanın şartları nedir
Başarılı bir aşılama için bazı şartlar vardır. Öncelilikle spermin dölleyebileceği bir yumurta olmalı. Yani kadında yumurtlama problemi bulunmamalı. Yumurtlama bozukluklarda kadında önceden yumurtlamayı uyarıcı ilaçlar kullanılarak ve çatlatma iğneleri yardımıyla bu sorunun üstesinden gelinir. İkincisi tüpler yumurta ve spermin buluşmasını sağlayabilmeli. Rahim filmi açık olduklarını göstermeli. Ayrıca erkeğin sperm analizi sonuçları normal ya da en azından normale yakın olmalı. Menisinde hiç sperm olmayan ya da çok az sperm bulunan kişilerde aşılama  fayda sağlamaz. Son olarak ise oluşan bir gebeliğin tutunmasını engelleyecek endometrial (rahim içini döşeyen zarda) bir patoloji olmamalı.

Özetleyecek olursak aşılama için gereken şartlar
-Yumurtalıklar  ve tüpler çalışır halde olmalı
-Meni  analizi normal olmalı
-Endometrial (rahim içini döşeyen zarda) patoloji bulunmamalı
-Normal cinsel ilişkinin mümkün olmadığı durumlara
-Sperm hareketliliÄŸinin az olduÄŸu hallerde
-Servikal faktörün (kadının rahim ağzında oluşan salgının erkeğin spermine hareket kabiliyeti sağlayamadığı durum) bozuk olduğu durumlarda
-Anti sperm antikorların varlığında da aşılama  yararlı olabilir.

Aşılamanın normal cinsel ilişkiye olan üstünlüğü servikal faktörü ortadan kaldırması ve spermlerin kat etmesi gereken yolu azaltması. Bazı durumlarda rahim ağzından salgılanan sıvı spermlerin rahim içine geçişine engel olabilir. Aşılama bu gibi durumların varlığında önemli avantajlar sağlar.

İşlem nasıl yapılır
Aşılamaya karar vermeden önce çiftin her ikisinin de kısırlık açısından bütün tetkikleri yapılmış olmalı. EÄŸer Ovülasyon indüksiyonu yapılacaksa uygun ilaçlarla bu saÄŸlanmalı ve seri ultrasonografilerle yumurta hücresi geliÅŸimi saptanmalı. Bu hücre ya da hücreler yeterli boyuta ulaÅŸtığında çatlatma iÄŸnesi yapılmalı. Ä°deal olarak bu iÄŸneden 32 – 36 saat sonra aşılamanın yapılması. EÄŸer gerek görülürse ultrason takipleri esnasında kanda östrojen deÄŸerlerine bakılabilir. Ovarian hiperstimülasyon sendromu (yumurtalıkların tedaviye aşırı cevap vermesi) geliÅŸir ya da geliÅŸme şüphesi uyanırsa tedaviye ara verilebilir. www.saglikvegebelik.com

İşlem gününden önce en az 3 gün süreyle erkek herhangi bir şekilde cinsel ilişkiye girmemiş ve boşalmamış olmalı. İşlem günü erkek klinikte semen örneği verir. Bunun için tercih edilmesi gereken yöntem mastürbasyondur. Mastürbasyon esnasında kayganlaştırıcı vb. maddelerin kullanılması sperm kalitesini bozabileceğinden bu konuya dikkat edilmeli. Elde edilen semen örneği belirli kimyasal maddelerle işlemden geçirilip hazırlandıktan sonra (yıkama), aşılamaya hazır hale gelir. Kadın jinekolojik muayene pozisyonunda uzanır. Spekulum takılır, serum fizyolojik ile temizlik yapıldıktan sonra uygun katater rahim ağzından, rahim içine ilerletilir. Enjektöre çekilmiş olan semen yavaş ve dikkatli bir şekilde bu katater vasıtasıyla rahim içine verilir. Daha sonra katater ve spekulum çıkartılır. Bir miktar semenin dışarıya geri gelmesi normaldir.

Aşılama aÄŸrılı bir iÅŸlem deÄŸil. Ä°ÅŸlemden sonra kadın 10 – 15 dakika kadar uzanır ve daha sonra normal hayatına dönebilir. Åžart olmamakla birlikte hastaya progesteron desteÄŸi verilebilir. Aşılamadan sonraki ilk 24 – 48 saat ağır fiziksel aktiviteden kaçınılması önerilir. Ancak yatak istirahatı gerekli deÄŸil. Ä°ÅŸlem sonrası 2 hafta içinde adet görülmez ise gebelik testi yapılır. Testin pozitif olması durumunda uygun ÅŸekilde gebelik takiplerine baÅŸlanır. Negatif olması durumunda kadının adet kanamasının 3. günü yeni bir deneme için ilk ultrason incelemesine çağırılır.

Aşılama başarı oranları
ICI günümüzde pek uygulanmayan bir teknik olup normal cinsel iliÅŸkiye oranla gebelik ÅŸansını sadece %2 civarında arttırır. IUI altta yatan kısırlık  nedenine baÄŸlı olarak normal iliÅŸkiye oranla %5 – 20 artış saÄŸlayabilir. Åžans uygulama sayısı arttıkça biraz daha artar. Teorik olarak bir sınır olmamakla birlikte 6 – 7 seferden fazla denenmemesi öneriliyor. EÄŸer evlilik ve kısırlık  süresi uzunsa aşılama denenmeden direkt tüp bebek ve mikroenjeksiyona geçilebilir.